علت لرزش کابین آسانسور معمولاً به یکی از بخش‌های هدایت کابین، سیستم تعلیق، مجموعه محرکه یا کنترل حرکت مربوط می‌شود. ریل و کفشک، سیم‌بکسل و فلکه‌ها، موتور و گیربکس، ترمز و تنظیمات درایو از مهم‌ترین مواردی هستند که باید بررسی شوند.
زمان وقوع لرزش سرنخ مهمی است. لرزش فقط هنگام شروع حرکت با لرزش مداوم در مسیر یا تکان شدید هنگام توقف الزاماً علت یکسانی ندارد. همچنین لرزش افقی بیشتر توجه را به ریل و کفشک جلب می‌کند، در حالی که لرزش عمودی می‌تواند با سیستم تعلیق، موتور، فلکه‌ها یا کنترل حرکت ارتباط داشته باشد.
اگر لرزش جدید، شدید، رو به افزایش یا همراه با توقف غیرعادی، ضربه یا اختلاف سطح کابین با طبقه است، آسانسور باید توسط سرویسکار بررسی شود.
علت لرزش کابین آسانسور در یک نگاه
| نشانه‌ای که احساس می‌کنید | بخش‌های محتمل برای بررسی | نکته مهم |
|---|---|---|
| تکان در لحظه شروع حرکت | درایو، ترمز، موتور، گیربکس | اگر بعد از شروع حرکت نرم می‌شود، زمان شروع سرنخ مهمی است |
| لرزش در تمام مسیر | ریل، کفشک، رولرگاید، سیستم تعلیق | باید مشخص شود لرزش افقی است یا عمودی |
| لرزش فقط در نقطه خاصی از مسیر | ریل، اتصال ریل، کفشک | تکرار مشکل در ارتفاع مشخص مهم است |
| تکان هنگام توقف | درایو، ترمز، کنترل کاهش سرعت، تراز طبقه | وضعیت هم‌سطح شدن کابین با طبقه نیز بررسی شود |
| لرزش هنگام پایین آمدن | سیستم تعلیق، هدایت کابین، موتور و کنترل حرکت | تفاوت حرکت بالا و پایین به سرویسکار گزارش شود |
| لرزش افقی | ریل، کفشک، رولرگاید، تنظیم کابین | معمولاً به سیستم هدایت توجه بیشتری می‌شود |
| لرزش عمودی | سیم‌بکسل، فلکه، موتور، گیربکس، درایو | تشخیص نهایی نیازمند بررسی فنی است |
چرا کابین آسانسور هنگام حرکت می‌لرزد؟
کابین آسانسور زمانی هنگام حرکت می‌لرزد که حرکت یکنواخت آن در امتداد ریل‌ها مختل شود یا ارتعاشی از سیستم محرکه و تعلیق به کابین منتقل شود. خرابی یا تنظیم نامناسب ریل و کفشک، مشکلات سیم‌بکسل و فلکه‌ها، موتور، گیربکس یا سیستم کنترل حرکت از علت‌های محتمل هستند.
برای پیدا کردن علت، مهم‌تر از خود لرزش این است که بدانیم لرزش دقیقاً چه زمانی و در کجای مسیر اتفاق می‌افتد.
به‌عنوان مثال این سه وضعیت با یکدیگر متفاوت‌اند:
- کابین از لحظه شروع تا توقف دائماً می‌لرزد.
- کابین فقط هنگام عبور از محدوده یک یا دو طبقه تکان می‌خورد.
- کابین مسیر را نرم طی می‌کند ولی هنگام شروع یا توقف یک تکان شدید دارد.
در حالت اول، سیستم هدایت، تعلیق و محرکه باید بررسی شوند.
در حالت دوم، وضعیت همان بخش از ریل و تجهیزات هدایت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
در حالت سوم، کنترل شتاب و کاهش سرعت، ترمز و سیستم محرکه بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند.
بنابراین نمی‌توان تنها با جمله «آسانسور می‌لرزد» قطعه خراب را مشخص کرد.
علت لرزش آسانسور هنگام شروع حرکت چیست؟
اگر آسانسور درست در لحظه شروع حرکت یک تکان یا لرزش ایجاد می‌کند ولی چند لحظه بعد حرکت آن نرم می‌شود، سیستم کنترل حرکت، ترمز، موتور و مجموعه محرکه از مهم‌ترین بخش‌هایی هستند که باید بررسی شوند.
در شروع حرکت، چند سیستم باید تقریباً هم‌زمان و هماهنگ عمل کنند.
فرمان حرکت صادر می‌شود، ترمز آزاد می‌شود، موتور شروع به کار می‌کند و سرعت کابین باید به‌تدریج افزایش پیدا کند.
اگر این فرآیند به‌صورت نرم انجام نشود، مسافر ممکن است یک تکان اولیه احساس کند.
علت‌های احتمالی لرزش در شروع حرکت
- تنظیم نامناسب نحوه شتاب‌گیری
- عملکرد نامناسب ترمز
- ایراد موتور
- لقی یا ایراد در مجموعه گیربکس
- مشکل در مجموعه محرکه
- انتقال ارتعاش از موتور و شاسی
- تنظیم نامناسب درایو
- وجود هم‌زمان مشکل مکانیکی در ریل یا کفشک
یک سناریوی تشخیصی
اگر مدیر ساختمان می‌گوید:
«وقتی دکمه را می‌زنیم، آسانسور اول یک تکان می‌خورد ولی بعد کاملاً نرم حرکت می‌کند.»
این توضیح برای سرویسکار بسیار مفیدتر از عبارت کلی «آسانسور لرزش دارد» است.
هیچ‌یک از بخش‌های موتور، ترمز، درایو یا تابلو فرمان نباید توسط ساکنان یا مدیر ساختمان باز یا تنظیم شود.
چرا آسانسور هنگام توقف یا رسیدن به طبقه تکان می‌خورد؟
اگر کابین در طول مسیر نرم حرکت می‌کند اما درست هنگام رسیدن به طبقه تکان می‌خورد، باید نحوه کاهش سرعت، عملکرد درایو و موتور، ترمز و سیستم تشخیص موقعیت کابین بررسی شود. تکان دقیقاً در لحظه توقف معمولاً الگوی متفاوتی با لرزش مداوم در مسیر دارد.
آسانسور پیش از رسیدن به مقصد باید سرعت خود را به‌صورت کنترل‌شده کاهش دهد.
سپس کابین در محل صحیح متوقف شده و با سطح طبقه هم‌تراز شود.
اگر این فرآیند نرم نباشد، مسافر ممکن است یکی از این حالت‌ها را احساس کند:
- تکان در لحظه آخر
- توقف ناگهانی
- حرکت کوتاه اضافه قبل از توقف
- بالا یا پایین شدن جزئی کابین هنگام توقف
- احساس ضربه یا تقه
در چنین شرایطی سرویسکار ممکن است موارد زیر را بررسی کند:
- پارامترهای کاهش سرعت
- عملکرد درایو
- عملکرد موتور
- زمان عملکرد ترمز
- سیستم تشخیص موقعیت کابین
- وضعیت توقف در طبقه
- دقت تراز کابین و کف طبقه
اگر کابین همراه با تکان، بالاتر یا پایین‌تر از طبقه می‌ایستد، این موضوع باید حتماً به سرویسکار گفته شود.
چرا آسانسور هنگام پایین آمدن می‌لرزد؟
اگر لرزش هنگام پایین آمدن محسوس‌تر از بالا رفتن است، تفاوت رفتار آسانسور در دو جهت حرکت می‌تواند سرنخ مهمی برای عیب‌یابی باشد. سیستم تعلیق، سیم‌بکسل و فلکه‌ها، سیستم هدایت کابین و همچنین عملکرد موتور و کنترل حرکت از بخش‌هایی هستند که ممکن است بررسی شوند.
مدیر ساختمان بهتر است مشخص کند:
- آیا لرزش فقط در پایین آمدن رخ می‌دهد؟
- در بالا رفتن اصلاً وجود ندارد یا فقط کمتر است؟
- در تمام مسیر پایین آمدن اتفاق می‌افتد؟
- فقط در محدوده یک طبقه خاص رخ می‌دهد؟
- با تعداد مسافران تغییر می‌کند؟
- همراه با تکان هنگام توقف نیز هست؟
این اطلاعات می‌تواند دامنه بررسی سرویسکار را محدودتر کند.
صرف اینکه لرزش هنگام پایین آمدن بیشتر است، برای تشخیص قطعه خراب کافی نیست.
تفاوت لرزش افقی و عمودی کابین آسانسور چیست؟
لرزش افقی به حرکت محسوس کابین به چپ و راست یا جلو و عقب گفته می‌شود؛ درحالی‌که لرزش عمودی بیشتر به شکل بالا و پایین شدن، ضربه در جهت حرکت یا نوسان طولی احساس می‌شود. جهت لرزش یکی از مهم‌ترین اطلاعات اولیه برای عیب‌یابی آسانسور است.
لرزش افقی آسانسور
در لرزش جانبی معمولاً سیستم هدایت کابین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
مواردی مانند:
- وضعیت ریل‌های راهنما
- هم‌راستایی ریل
- اتصال قطعات ریل
- وضعیت کفشک
- رولرگاید
- تنظیم مجموعه هدایت کابین
ممکن است بررسی شوند.
اگر کابین هر بار در نقطه مشخصی از مسیر یک تکان جانبی ایجاد می‌کند، محل تکرار لرزش اطلاعات مهمی برای سرویسکار است.
لرزش عمودی آسانسور
در لرزش عمودی علاوه بر سیستم هدایت، بخش‌های دیگری نیز می‌توانند نقش داشته باشند:
- سیم‌بکسل‌ها
- فلکه کششی
- فلکه‌های هرزگرد
- موتور
- گیربکس
- لنت ترمز آسانسور
- سیستم کنترل حرکت
- درایو
جهت لرزش فقط یک سرنخ است و به‌تنهایی نمی‌تواند علت دقیق را مشخص کند.
آیا خرابی یا نصب نادرست ریل باعث لرزش کابین می‌شود؟
بله. ریل آسانسور مسیر حرکت کابین را مشخص می‌کند و ناهم‌راستایی، اتصال نامناسب یا وجود ایراد در بخشی از ریل می‌تواند باعث حرکت ناصاف و لرزش کابین شود. این احتمال زمانی بیشتر مطرح می‌شود که کابین هر بار در نقطه مشخصی از مسیر دچار لرزش یا تکان شود.
کفشک یا رولرگاید در امتداد ریل حرکت می‌کند.
اگر مسیر ریل کاملاً یکنواخت نباشد، تغییر ایجادشده می‌تواند از تجهیزات هدایت به قاب کابین منتقل شود و مسافر آن را به شکل لرزش احساس کند.
نشانه‌ای که در اینجا اهمیت زیادی دارد محل تکرار لرزش است.
مثلاً:
آسانسور از طبقه همکف تا طبقه سوم نرم حرکت می‌کند، بین طبقات سوم و چهارم یک تکان جانبی دارد و سپس دوباره نرم می‌شود.
این الگو می‌تواند باعث شود سرویسکار وضعیت همان بخش از مسیر را با دقت بیشتری بررسی کند.
البته وجود لرزش در نقطه خاص الزاماً ثابت نمی‌کند که ریل خراب است؛ وضعیت کفشک و سایر اجزای هدایت نیز باید بررسی شوند.
کفشک آسانسور چه نقشی در لرزش و حرکت ناصاف کابین دارد؟
کفشک آسانسور وظیفه هدایت کابین روی ریل را بر عهده دارد. فرسودگی، لقی یا تنظیم نامناسب کفشک می‌تواند باعث شود ناهمواری‌های مسیر بیشتر به کابین منتقل شوند و مسافر حرکت جانبی، لرزش یا تکان‌های کوتاه را احساس کند.
در آسانسورها ممکن است از کفشک‌های لغزشی یا سیستم‌های رولرگاید استفاده شود.
در هر دو حالت، هدف اصلی حفظ حرکت پایدار کابین در امتداد ریل است.
مشکل در این مجموعه می‌تواند باعث مواردی مانند:
- افزایش حرکت جانبی کابین
- احساس تکان در نقاط مختلف مسیر
- تشدید لرزش روی بخش‌های ناصاف ریل
- کاهش نرمی حرکت کابین
شود.
اگر لرزش عمدتاً افقی باشد، ریل و مجموعه کفشک از بخش‌هایی هستند که اهمیت بیشتری در بررسی اولیه پیدا می‌کنند.
کفشک داخل مجموعه فنی آسانسور قرار دارد و بررسی یا تنظیم آن باید توسط سرویسکار انجام شود.
آیا سیم‌بکسل، فلکه کششی یا فلکه هرزگرد باعث لرزش آسانسور می‌شوند؟
بله. سیم‌بکسل‌ها و فلکه کششی آسانسور بخشی از سیستم انتقال و تعلیق هستند و مشکلات این مجموعه می‌تواند ارتعاش را به کابین منتقل کند. وضعیت سیم‌بکسل، نحوه قرارگیری روی فلکه، شرایط شیار فلکه‌ها و اجزای دوار از مواردی هستند که ممکن است در عیب‌یابی بررسی شوند.
در چنین شرایطی سرویسکار می‌تواند بخش‌هایی مانند این موارد را بررسی کند:
- شرایط سیم‌بکسل‌ها
- یکنواختی عملکرد مجموعه تعلیق
- وضعیت شیار فلکه کششی
- فلکه‌های هرزگرد
- بلبرینگ‌های مرتبط
- نحوه حرکت سیم‌بکسل روی فلکه
- وجود ارتعاش غیرطبیعی در مجموعه کششی
گاهی شدت لرزش در طبقات مختلف یکسان نیست.
این موضوع نیز باید به سرویسکار گزارش شود.
مدیر ساختمان نباید برای بررسی سیم‌بکسل یا فلکه وارد موتورخانه، چاه یا بخش‌های متحرک آسانسور شود.
خرابی موتور، گیربکس یا درایو چگونه باعث لرزش آسانسور می‌شود؟
موتور نیروی لازم برای حرکت کابین را ایجاد می‌کند و درایو نحوه افزایش و کاهش سرعت را کنترل می‌کند. در آسانسورهای گیربکسی، گیربکس نیز در انتقال نیرو نقش دارد. عملکرد نامناسب هرکدام از این بخش‌ها می‌تواند به‌صورت لرزش، شروع حرکت ناصاف یا تکان هنگام توقف ظاهر شود.
اگر لرزش بیشتر در لحظه شروع و توقف وجود دارد، کنترل حرکت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
اگر ارتعاش در تمام مدت کار موتور ادامه داشته باشد، مجموعه مکانیکی محرکه نیز باید بررسی شود.
مواردی که ممکن است توسط تکنسین بررسی شوند شامل:
- موتور
- گیربکس
- بلبرینگ‌ها
- ترمز
- فلکه متصل به سیستم محرکه
- شاسی موتور آسانسور
- اتصالات مجموعه محرکه
- تنظیمات درایو
- خطاهای ثبت‌شده در سیستم کنترل
است.
اگر همراه با لرزش، صدای جدیدی نیز ایجاد شده باشد، بهتر است این موضوع به سرویسکار گفته شود.
اما وجود صدا به‌تنهایی موضوع این مقاله نیست و برای بررسی آن باید علت صدای آسانسور به‌صورت جداگانه عیب‌یابی شود.
چه مقدار لرزش آسانسور طبیعی است و چه زمانی باید جدی گرفته شود؟
تغییر بسیار خفیف در شتاب یا حرکت آسانسور الزاماً به معنی خرابی نیست؛ اما لرزش محسوس، جدید، شدید یا رو به افزایش نباید عادی تلقی شود. اگر لرزش همراه با ضربه، توقف نامنظم، اختلاف سطح کابین با طبقه یا تغییر واضح رفتار دستگاه باشد، بررسی تخصصی ضروری است.
برای اندازه‌گیری کیفیت حرکت آسانسور استاندارد تخصصی وجود دارد.
ISO 8100-34:2021 روش اندازه‌گیری و گزارش کیفیت حرکت آسانسور را مشخص می‌کند و پارامترهایی مانند شتاب و jerk را در ارزیابی حرکت در نظر می‌گیرد.
اما این استاندارد یک حد عمومی و ساده تعیین نمی‌کند که بتوان گفت:
«کمتر از این مقدار لرزش طبیعی است و بیشتر از آن خطرناک.»
بنابراین ارزیابی لرزش فقط براساس احساس کاربر یا یک عدد عمومی صحیح نیست.
این علائم را جدی‌تر بگیرید
اگر یکی از موارد زیر دیده می‌شود، آسانسور باید بررسی شود:
- لرزش قبلاً وجود نداشته و ناگهان ایجاد شده است.
- شدت لرزش در حال افزایش است.
- کابین ضربه شدید می‌زند.
- حرکت کابین ناصاف شده است.
- کابین هنگام توقف تکان شدید دارد.
- توقف در طبقه دقیق نیست.
- رفتار آسانسور بعد از تعمیر تغییر کرده است.
- لرزش فقط در نقطه مشخصی از مسیر تکرار می‌شود.
- همراه لرزش صدای مکانیکی جدید ایجاد شده است.
لرزش به‌تنهایی به معنی احتمال سقوط آسانسور نیست. اما می‌تواند نشانه وجود ایرادی باشد که باید علت آن مشخص شود.
برای رفع لرزش آسانسور سرویسکار چه مواردی را بررسی می‌کند؟
عیب‌یابی لرزش باید از تشخیص الگوی مشکل شروع شود، نه تعویض تصادفی قطعات. سرویسکار ابتدا زمان، جهت و محل وقوع لرزش را بررسی می‌کند و سپس سیستم هدایت، تعلیق، محرکه و کنترل حرکت را متناسب با نشانه‌های موجود ارزیابی می‌کند.
مرحله اول: مشخص کردن زمان لرزش
ابتدا مشخص می‌شود لرزش:
- در شروع حرکت است؟
- در تمام مسیر ادامه دارد؟
- فقط در توقف ایجاد می‌شود؟
- هنگام پایین آمدن بیشتر است؟
- فقط در یک نقطه مسیر رخ می‌دهد؟
مرحله دوم: مشخص کردن جهت لرزش
مشخص می‌شود کابین:
- به طرفین تکان می‌خورد؟
- بالا و پایین می‌شود؟
- ضربه کوتاه دارد؟
- ارتعاش پیوسته دارد؟
مرحله سوم: بررسی ریل و کفشک
ریل‌ها و سیستم هدایت از نظر وضعیت، اتصال و عملکرد بررسی می‌شوند.
مرحله چهارم: بررسی سیستم تعلیق و فلکه‌ها
سیم‌بکسل‌ها، فلکه کششی و فلکه‌های مرتبط بررسی می‌شوند.
مرحله پنجم: بررسی موتور و سیستم محرکه
موتور، گیربکس، ترمز، شاسی و اجزای مربوط به انتقال نیرو بررسی می‌شوند.
مرحله ششم: بررسی سیستم کنترل حرکت
عملکرد درایو، شتاب‌گیری، کاهش سرعت و توقف کابین بررسی می‌شود.
مرحله هفتم: تست مجدد آسانسور
بعد از تعمیر یا تنظیم، آسانسور باید در مسیرهای مختلف و در شرایط مناسب آزمایش شود تا مشخص شود لرزش برطرف شده یا خیر.
اگر آسانسور می‌لرزد مدیر ساختمان چه اطلاعاتی به سرویسکار بدهد؟
برای تشخیص سریع‌تر علت لرزش، مدیر ساختمان بهتر است قبل از تماس با سرویسکار چند مشاهده ساده را ثبت کند. این کار به معنی عیب‌یابی توسط کاربر نیست؛ فقط اطلاعات دقیق‌تری درباره شرایط بروز مشکل فراهم می‌کند.
این موارد را یادداشت کنید:
| سؤال | نمونه پاسخ مفید |
|---|---|
| لرزش چه زمانی رخ می‌دهد؟ | فقط در شروع حرکت |
| در کدام جهت بیشتر است؟ | هنگام پایین آمدن |
| در کدام قسمت مسیر رخ می‌دهد؟ | بین طبقات سوم و چهارم |
| نوع لرزش چیست؟ | تکان جانبی |
| هنگام توقف هم وجود دارد؟ | بله، یک تکان کوتاه |
| مشکل جدید است؟ | از چند روز قبل شروع شده |
| بعد از سرویس یا تعمیر ایجاد شده؟ | بله / خیر |
این اطلاعات می‌تواند بسیار مفیدتر از جمله کلی «آسانسور می‌لرزد» باشد.
سوالات متداول
چرا آسانسور موقع پایین آمدن می‌لرزد؟
لرزش هنگام پایین آمدن می‌تواند با سیستم هدایت کابین، ریل و کفشک، سیستم تعلیق، فلکه‌ها یا عملکرد موتور و کنترل حرکت مرتبط باشد. اگر لرزش فقط در جهت پایین رخ می‌دهد، این تفاوت باید به سرویسکار گزارش شود.
آیا لرزش آسانسور نشانه خطر سقوط است؟
خیر. لرزش به‌تنهایی نشان‌دهنده احتمال سقوط آسانسور نیست. بااین‌حال لرزش جدید، شدید یا رو به افزایش می‌تواند نشانه وجود یک ایراد فنی باشد و باید توسط سرویسکار بررسی شود.
علت تقه زدن آسانسور هنگام توقف چیست؟
تقه یا تکان هنگام توقف می‌تواند به نحوه کاهش سرعت، عملکرد ترمز، موتور، درایو یا سیستم تشخیص موقعیت کابین مربوط باشد. اگر کابین هنگام توقف هم‌سطح طبقه نیز نمی‌شود، این موضوع باید هم‌زمان بررسی شود.
چرا آسانسور بعد از سرویس هنوز می‌لرزد؟
سرویس دوره‌ای الزاماً به معنی عیب‌یابی کامل یک لرزش خاص نیست. اگر مشکل باقی مانده است، زمان، جهت و محل دقیق لرزش باید به سرویسکار گزارش شود تا ریل، کفشک، سیستم تعلیق، موتور و کنترل حرکت هدفمندتر بررسی شوند.
چرا آسانسور فقط در یک طبقه یا قسمت مشخص می‌لرزد؟
اگر لرزش تقریباً همیشه در یک نقطه مشخص از مسیر اتفاق می‌افتد، وضعیت ریل، اتصال ریل و تجهیزات هدایت همان محدوده از مواردی هستند که باید بررسی شوند. البته بدون بازدید فنی نمی‌توان علت را فقط به ریل نسبت داد.
جمع‌بندی
علت لرزش کابین آسانسور می‌تواند به ریل و کفشک، سیم‌بکسل و فلکه‌ها، موتور، ترمز یا سیستم کنترل حرکت مربوط باشد. زمان و نوع لرزش؛ یعنی شروع حرکت، حین حرکت، توقف یا لرزش افقی و عمودی، سرنخ مهمی برای عیب‌یابی است.
اگر لرزش جدید، شدید یا رو به افزایش است، آسانسور باید توسط سرویسکار بررسی شود و کاربران نباید تجهیزات آن را دستکاری کنند. برای بررسی تخصصی نیز می‌توانید از خدمات گروه صنعتی مگا استفاده کنید.
